โดนัลด์ ทรัมป์ ตอบโต้ความพ่ายแพ้ครั้งใหญ่ในการเลือกตั้งกลางเทอมของสหรัฐฯ ด้วยการขู่ว่าจะใช้อำนาจสำคัญประการหนึ่งที่ยังเหลืออยู่ นั่นคือ อำนาจยับยั้งกฎหมายของประธานาธิบดี (Presidential Veto)
ความพ่ายแพ้ครั้งนี้ถือเป็นความเสียหายครั้งใหญ่ของประธานาธิบดี โดยพรรคเดโมแครตคว้าชัยชนะและครองเสียงข้างมากทั้งในวุฒิสภาและสภาผู้แทนราษฎรเมื่อวันพุธ หลังได้รับชัยชนะอย่างกว้างขวางในพื้นที่ฐานเสียงของพรรครีพับลิกัน รวมถึงรัฐแคนซัสและเท็กซัส
ผลการเลือกตั้งจะจำกัดความสามารถของทรัมป์ในการผลักดันวาระทางกฎหมายในช่วงเวลาที่เหลือของการดำรงตำแหน่งอย่างมาก หลังจากตลอด 2 ปีที่ผ่านมา สภาคองเกรสแทบไม่ได้ใช้อำนาจของตนเพื่อควบคุมหรือจำกัดการทำงานของประธานาธิบดี
เมื่อเห็นชัดว่าพรรครีพับลิกันพ่ายแพ้หนักเพียงใด ทรัมป์ได้โพสต์ภาพหมวกเบสบอลสีแดงอันเป็นเอกลักษณ์ของเขาลงบนบัญชี Truth Social โดยบนหมวกมีคำว่า “Veto” เพียงคำเดียว
เมื่อวันอาทิตย์ที่ผ่านมา ทรัมป์กล่าวว่าเขาคาดว่าจะใช้สิทธิยับยั้งกฎหมายเป็นเวลา “หนึ่งหรือสองเดือน” ก่อนจะหาทางประนีประนอมกับพรรคเดโมแครต โดยทรัมป์กล่าวในรายการพอดแคสต์ Pod Force One ของ New York Post ว่า “ผมคิดว่าผมคงจะกลายเป็น Mr Veto แล้วหลังจากนั้น เมื่อถึงจุดหนึ่ง เราก็คงจะทำข้อตกลงกันได้”
ทำเนียบขาวเตรียมรับมือความเป็นไปได้ที่พรรคเดโมแครตจะเข้าควบคุมสภาคองเกรสมานานหลายเดือนแล้ว และจะพยายามผลักดันวาระของทรัมป์ในประเด็นการเข้าเมือง ภาษีศุลกากร ค่าที่อยู่อาศัย และการใช้จ่ายของรัฐบาลกลาง ผ่านอำนาจฝ่ายบริหาร
The Independent วิเคราะห์ว่า ทรัมป์ยังมีอำนาจยับยั้งกฎหมายอะไรอยู่บ้าง และจะเผชิญข้อจำกัดด้านใดในการบริหารประเทศหลังผลการเลือกตั้งครั้งนี้
อำนาจยับยั้งกฎหมาย (Veto) คืออะไร?
แม้พรรคเดโมแครตจะชนะการเลือกตั้งและครองเสียงข้างมากทั้งสองสภา แต่ทรัมป์ยังคงมีอำนาจยับยั้งกฎหมาย รวมถึงอำนาจฝ่ายบริหารในวงกว้าง ซึ่งเป็นข้อจำกัดต่อความสามารถของฝ่ายตรงข้ามในการผลักดันกฎหมายสำคัญ
รัฐธรรมนูญสหรัฐฯ มาตรา 1 หมวด 7 ระบุว่า ประธานาธิบดีมีอำนาจยับยั้งร่างกฎหมายที่ผ่านความเห็นชอบจากสภาคองเกรสก่อนที่จะประกาศใช้เป็นกฎหมายได้ อย่างไรก็ตาม สภาคองเกรสสามารถลงมติล้มล้างการยับยั้งของประธานาธิบดีได้ แต่ต้องได้รับเสียงสนับสนุนไม่น้อยกว่า 2 ใน 3 ของสมาชิกทั้งสองสภา
อำนาจยับยั้งไม่ได้ให้อำนาจประธานาธิบดีแก้ไขเนื้อหาของร่างกฎหมาย แต่การขู่ว่าจะใช้สิทธิดังกล่าวอาจช่วยให้ประธานาธิบดีมีอิทธิพลต่อการกำหนดเนื้อหาและทิศทางของร่างกฎหมายตั้งแต่ก่อนที่จะมีการเสนอเข้าสู่สภา
ส่วนการยับยั้งแบบที่เรียกว่า “Pocket Veto” จะเกิดขึ้นเมื่อประธานาธิบดีไม่ลงนามในร่างกฎหมายภายใน 10 วัน หลังจากสภาคองเกรสส่งร่างกฎหมายมาให้พิจารณา โดยไม่นับวันอาทิตย์ หากสภาคองเกรสปิดสมัยประชุมก่อนครบกำหนด 10 วัน และประธานาธิบดีไม่ได้ส่งร่างกฎหมายกลับคืน ร่างกฎหมายนั้นจะตกไปโดยปริยาย
การยับยั้งรูปแบบนี้มีอำนาจมากเป็นพิเศษ เพราะสภาคองเกรสไม่สามารถลงมติล้มล้างได้ เนื่องจากไม่สามารถลงมติในช่วงที่ปิดสมัยประชุม
ทรัมป์เคยใช้อำนาจยับยั้งกฎหมายมาก่อนหรือไม่?
ตามข้อมูลของ American Presidency Project แห่งมหาวิทยาลัยแคลิฟอร์เนีย ซานตาบาร์บารา ทรัมป์ใช้อำนาจยับยั้งกฎหมาย 10 ครั้งในช่วงการดำรงตำแหน่งสมัยแรก
ส่วนในสมัยที่สอง เขาใช้อำนาจดังกล่าวไปแล้ว 2 ครั้ง เมื่อเทียบกับประธานาธิบดีโจ ไบเดน ซึ่งใช้อำนาจยับยั้ง 13 ครั้ง และบารัก โอบามา ซึ่งใช้อำนาจดังกล่าว 12 ครั้งตลอดการดำรงตำแหน่ง 2 สมัย
เมื่อเดือนธันวาคมปีที่ผ่านมา ทรัมป์ใช้สิทธิยับยั้งร่างกฎหมาย 2 ฉบับที่ผ่านความเห็นชอบจากสภาคองเกรสด้วยการสนับสนุนจากทั้งสองพรรค
ร่างกฎหมายฉบับแรกมีเป้าหมายลดภาระค่าใช้จ่ายที่ชุมชนในรัฐโคโลราโดต้องจ่ายสำหรับโครงการก่อสร้างท่อส่งน้ำแห่งใหม่ ซึ่งเสนอโดยลอเรน โบเบิร์ต สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจากพรรครีพับลิกันและเป็นหนึ่งในพันธมิตรทางการเมืองของทรัมป์
ส่วนร่างกฎหมายอีกฉบับมีเป้าหมายสนับสนุนโครงการป้องกันน้ำท่วมให้แก่ชนเผ่าพื้นเมืองอเมริกันในรัฐฟลอริดา
ภายใต้ร่างกฎหมายดังกล่าว ชนเผ่า Miccosukee จะได้รับอำนาจควบคุมพื้นที่ของชนเผ่ามากขึ้น แต่ทรัมป์ให้เหตุผลในการยับยั้งว่า ชนเผ่านี้ “พยายามขัดขวางนโยบายด้านการเข้าเมืองที่สมเหตุสมผลอย่างแข็งขัน ทั้งที่ประชาชนชาวอเมริกันได้ลงคะแนนสนับสนุนนโยบายดังกล่าวอย่างชัดเจนเมื่อเลือกผมเป็นประธานาธิบดี”
ชนเผ่า Miccosukee เป็นหนึ่งในกลุ่มที่ยื่นฟ้องรัฐบาลทรัมป์เกี่ยวกับศูนย์ควบคุมตัวผู้อพยพในพื้นที่เอเวอร์เกลดส์ ซึ่งรู้จักกันในชื่อ “Alligator Alcatraz” และปัจจุบันศูนย์ดังกล่าวได้ปิดตัวลงแล้ว
ก่อนหน้านี้ ทรัมป์เคยประกาศสถานการณ์ฉุกเฉินระดับชาติ เพื่อขยายขอบเขตอำนาจในการดำเนินการโดยไม่ต้องออกกฎหมายใหม่ แม้สภาคองเกรสจะสามารถลงมติยุติสถานการณ์ฉุกเฉินเหล่านั้นได้ แต่ทรัมป์ก็สามารถใช้สิทธิยับยั้งมติดังกล่าวได้เช่นกัน ซึ่งจะทำให้สภาคองเกรสต้องใช้เสียงสนับสนุน 2 ใน 3 ของทั้งสองสภาเพื่อล้มล้างการยับยั้ง
ทรัมป์จะเผชิญข้อจำกัดในการทำอะไรบ้าง?
ผลการเลือกตั้งมีแนวโน้มทำให้กรุงวอชิงตันเผชิญภาวะชะงักงันทางการเมือง
เมื่อสมาชิกสภาคองเกรสชุดใหม่เข้ารับตำแหน่งในเดือนมกราคม พรรคเดโมแครตคาดว่าจะใช้อำนาจในสภาเปิดการสอบสวนรัฐบาลทรัมป์ ครอบครัว และพันธมิตรทางการเมืองของเขา รวมถึงเรียกร้องให้รัฐบาลยอมรับข้อเสนอแลกเปลี่ยนในการพิจารณากฎหมายสำคัญ
นอกจากนี้ วุฒิสภาที่อยู่ภายใต้การควบคุมของพรรคเดโมแครตยังสามารถขัดขวางการแต่งตั้งบุคคลของทรัมป์ได้ รวมถึงการเสนอชื่อผู้พิพากษาศาลสูงสุดสหรัฐฯ หากมีตำแหน่งว่างเกิดขึ้น
อย่างไรก็ตาม ยังมีหลายเรื่องที่ทรัมป์สามารถดำเนินการหรือมีอิทธิพลได้โดยไม่ต้องขอความเห็นชอบจากสภาคองเกรส โดยเขายังคงมีอำนาจอย่างมากในการกำหนดนโยบายต่างประเทศและบังคับใช้มาตรการภาษีศุลกากร ซึ่งเป็นสองประเด็นสำคัญในวาระการดำรงตำแหน่งสมัยที่สองของเขา
ตัวอย่างเช่น ทรัมป์ยังสามารถสั่งโจมตีทางอากาศต่ออิหร่านเพิ่มเติม กำหนดมาตรการคว่ำบาตรทางเศรษฐกิจ และเจรจากับผู้นำประเทศต่าง ๆ ได้โดยตรง รวมถึงวลาดิเมียร์ ปูติน และสี จิ้นผิง
อย่างไรก็ตาม สนธิสัญญาฉบับใหม่กับประเทศอื่น ๆ ไม่สามารถให้สัตยาบันได้หากไม่ได้รับความเห็นชอบจากสภาคองเกรส และทรัมป์ก็ไม่สามารถประกาศสงครามกับประเทศอื่นได้ เนื่องจากรัฐธรรมนูญกำหนดให้อำนาจในการประกาศสงครามเป็นของสภาคองเกรสเท่านั้น
อำนาจยับยั้งจะบีบให้ทรัมป์และพรรคเดโมแครตต้องประนีประนอมหรือไม่?
ตลอดการดำรงตำแหน่งประธานาธิบดีทั้งสองสมัย ทรัมป์แสดงให้เห็นว่าเขาไม่ค่อยต้องการขอความเห็นชอบจากสภาคองเกรสสำหรับนโยบายสำคัญหลายเรื่อง รวมถึงสงครามในอิหร่านที่ได้รับเสียงคัดค้านอย่างมาก ซึ่งเริ่มต้นขึ้นในช่วงปลายเดือนกุมภาพันธ์ด้วยการลอบสังหารอยาตอลเลาะห์ อาลี คาเมเนอี
ในการให้สัมภาษณ์กับ The New York Times เมื่อวันอังคาร ทรัมป์ส่งสัญญาณประนีประนอมกับพรรคเดโมแครตอย่างน่าประหลาดใจ โดยกล่าวว่าเขา “ยินดีที่จะยอมรับผลการเลือกตั้ง” กลางเทอม
ทรัมป์กล่าวว่า “เราจะทำงานร่วมกับพรรคเดโมแครต และตั้งตารอที่จะร่วมงานกับพวกเขา เราน่าจะหาทางตกลงกันได้”
หากต้องการผลักดันนโยบายให้เกิดขึ้นจริง ทรัมป์และพรรคเดโมแครตจำเป็นต้องหาข้อตกลงร่วมกัน
ในอดีตเคยมีตัวอย่างลักษณะนี้เกิดขึ้นมาแล้ว ระหว่างปี 1995–1996 บิล คลินตัน ประธานาธิบดีจากพรรคเดโมแครตในขณะนั้น จำเป็นต้องเจรจากับสภาผู้แทนราษฎรและวุฒิสภาที่พรรครีพับลิกันครองเสียงข้างมาก เพื่อผลักดันร่างงบประมาณของรัฐบาลกลาง
คลินตันใช้สิทธิยับยั้งร่างกฎหมายงบประมาณฉบับแรกที่พรรครีพับลิกันเสนอในเดือนธันวาคม 1995 ส่งผลให้หน่วยงานรัฐบาลกลางต้องปิดทำการเกือบหนึ่งเดือน
ท้ายที่สุด การเจรจาระหว่างพรรคเดโมแครตและรีพับลิกันนำไปสู่การผ่านกฎหมาย Balanced Budget Act of 1997 ซึ่งมีการประนีประนอมจากทั้งสองฝ่ายในประเด็นภาษีและการลดรายจ่ายของรัฐบาล
อย่างไรก็ตาม ผู้เชี่ยวชาญหลายคนมองว่า ทรัมป์มีแนวโน้มจะยังคงบริหารประเทศในรูปแบบเดิม โดยไม่พึ่งพาความเห็นชอบจากสภาคองเกรส
Nathan Gonzales บรรณาธิการของ Inside Elections ซึ่งเป็นสำนักวิเคราะห์การเมืองที่ไม่ฝักใฝ่ฝ่ายใด กล่าวว่า “ในช่วง 2 ปีที่ผ่านมา ประธานาธิบดีทรัมป์แทบจะเพิกเฉยต่อสภาคองเกรส และพยายามใช้อำนาจฝ่ายบริหารกับคำสั่งฝ่ายบริหารให้มากที่สุดเท่าที่จะทำได้ ผมคิดว่าเขาจะยังคงทำเช่นนั้นต่อไป เมื่อพรรคเดโมแครตครองเสียงข้างมาก”
ประวัติที่ผ่านมาแสดงให้เห็นด้วยว่า แม้พรรคเดโมแครตมีแนวโน้มจะเสนอร่างกฎหมายใหม่จำนวนมากเพื่อกดดันทรัมป์ แต่เขาก็ไม่น่าจะให้การสนับสนุนร่างกฎหมายส่วนใหญ่เหล่านั้น
ทรัมป์กล่าวกับ FOX News ว่า “พวกเขาอาจส่งร่างกฎหมายดี ๆ มาให้ 50 ฉบับ ซึ่งพวกเขาตื่นเต้นกับร่างกฎหมายเหล่านั้นมาก แต่ผมก็จะส่งกลับไปพร้อมประทับตราอย่างดี”
ด้าน Rebecca Stone รองศาสตราจารย์ด้านประวัติศาสตร์สหรัฐฯ จากมหาวิทยาลัยวอร์วิก ให้สัมภาษณ์กับ The Independent ว่า ภาวะชะงักงันทางการเมืองที่เกิดจากการใช้สิทธิยับยั้งกฎหมายอย่างต่อเนื่อง อาจส่งผลเสียต่อโอกาสของพรรครีพับลิกันในการเลือกตั้งประธานาธิบดีครั้งถัดไป
เธออธิบายว่า “ต่างจากทรัมป์ สมาชิกพรรคของเขาจะต้องลงสมัครรับเลือกตั้งอีกครั้งภายในเวลาเพียง 2 ปี และหลังจากกระแสชัยชนะครั้งใหญ่ของพรรคเดโมแครตเมื่อวานนี้ พวกเขาแทบไม่มีพื้นที่ให้ยอมรับสถานการณ์ทางการเมืองที่ไม่มีอะไรเปลี่ยนแปลงได้อีกแล้ว”
“ความพยายามร่วมกันของทั้งสองพรรคเพื่อทำให้ประเทศเดินหน้าต่อไปได้ อาจได้รับความนิยมจากผู้มีสิทธิเลือกตั้งสายกลาง และพรรครีพับลิกันอาจเริ่มมองว่าการแสดงจุดยืนปฏิเสธผู้นำของตนเองอย่างชัดเจน อาจเป็นแรงหนุนที่พรรคต้องการ”
ที่มา : Independent
